Departamenti i Antikitetit të Vonë dhe Mesjetës

Antikiteti i Vonë. (shek. IV-VI e. sonë)

Është një periudhë historike e mbushur me ngjarje të vrullshme dhe mungesë stabiliteti nga dyndjet e popujve barbarë. Kjo ka bërë që të ndërmerret një punë intensive kërkimore dhe studimore për të hedhur dritë mbi problemet kryesore që shtrohen për këtë periudhë, nga të cilat më të rëndësishmet është problemi i vazhdimësisë iliro-shqiptare. Për të plotësuar këtë detyrë sa të vështirë aq dhe të rëndësishme janë kryer gërmime në qendra të Antikitetit të Vonë, si në Berat, Butrint, Kaninë, Bylis, Lezhë, Paleokastër, Pogradec, Symizë, Zharrë, Grazhdan, Lezhë etj. Janë gërmuar gjithashtu dhe disa godina të kultit paleokristian, si bazilikat e Linit, e Ballshit,Tepes, Amantias, Mesaplikut, dhe në Shqipërinë Jugore etj. Problemi kryesor që arkeologët kanë mundur të ndjekin në tërë këto gërmime kanë qenë proçesi i transformimeve nga periudha romake në atë të Antikitetit të Vonë. Në fushën e kulturës së hershme mesjetare. Kërkimet kanë patur si përmbajtje njohjen e prezantimin e kulturës arbërore ku ka një mungesë të ndjeshme të burimeve të tjera dokumentare. Kjo është bërë e mundur nga gërmimet e studimet në vendbanimet e hapura e të fortifikuara siç janë kalaja e Stelushit në Mat; e Shurdhahut; e Pogradecit; e Kaninës, e Beratit etj. Gërmime janë bërë edhe në një varg varrezash të kulturës së hershme arbërore si në varrezën e Komanit të Pukës; në Bukël të Mirditës; në varrezën e Krujës dhe në varrezën e Shurdhahut në Shkodër